موسسه ماه مهر

۳۰ مهر ۱۳۹۶

رونمایی از کتاب «هنرمعاصر ایران: ریشه ها و دیدگاه های نوین» در ماه مهر

files_magazinContents_cover[328187c87c893f3486b07854ba6dd128].jpg

جمعه 22 خرداد 94 نگارخانه ی ماه مهر میزبان رویداد رونمایی کتابی مهم در زمینه ی تاریخ هنر معاصر ایران بود. در این رویداد که با استقبال پرشور هنرمندان، هنرپژوهان و منتقدان هنری نیز روبه رو شد، استاد پرویز تناولی، دکتر علی رضا سمیع آذر و دکتر حمید کشمیرشکن درباره ی اهمیت تاریخ نگاری علمی هنر معاصر ایران و کلیات کتاب حاضر صحبت کردند. این مراسم با جشن امضای کتاب توسط دکتر کشمیرشکن و پذیرایی از حاضران به پایان رسید. آنچه در زیر می آید مروری اجمالی بر مباحث مطرح شده در جلسه فوق است:

جلسه با صحبت های محمودرضا بهمن‌پور مدیر نشر نظر شروع شد. وی این رویداد را یک اتفاق مهم طی 35 سال گذشته دانست و مراتب خوشحالی خود را از اینکه رویداد تاریخی رونمایی از کتاب هنر معاصر ایران در موسسه ماه مهر اعلام کرد. در ادامه استاد پرویز تناولی سخنرانی کرد که بخشی از آن بدین قرار است.
«باعث خوشحالی است که شاهد کتابی جامع درباره ی هنر معاصر ایران هستیم. پیشتر، مقالاتی چند درباره ی هنر معاصر ایران موجود بود، اما بعد از دیدن این کتاب بسیار مفتخر شدم و به نظرم کار آقای کشمیرشکن و ناشر درخور تحسین است. ضمن تورقی که بر کتاب داشتم متوجه شدم که نویسنده هیچ مبحثی را جا نگذاشته است.»

2
استاد تناولی از نقش هنرمندانی چون جلیل ضیا پور و هوشنگ پزشک‌نیا در شکل گیری جریان هنر معاصر ایران یاد کرد و گفت: «بخصوص جا دارد که از جلیل ضیاءپور یاد بشود. ایشان استاد ما بود و کوبیسم را در ایران مطرح کرد و در دهه ی سی جنجال به پا کرد، چون مردم آمادگی خط های کج و کوله را نداشتند و ضیاءپور یک تنه برابر انتقادات کلاسیک ها ایستاد. بطور کلی در هر کاری کسانی که سنگ اول را می گذارند خیلی مهم هستند چون باید تلاش بیشتری بکنند و تحمل و پایداری بیشتر از خود در برابر موجی که به ناتورالیستی[واقع نمایانه] دیدن چیزها عادت کرده نشان دهد.»
تناولی در ادامه به اهمیت کار دکتر کشمیرشکن در تحلیل نقش مکتب سقاخانه اشاره کرد و از اینکه کتاب حاضر به دوران انقلاب و تاثیر آن بر هنر معاصر پرداخته، ابراز خرسندی نمود. وی گفت: «بررسی تاریخ هنر معاصر ایران و دوره های مختلف آن از جمله هنر دوران انقلاب مشخص می کند ما چه دوره هایی را پشت سر گذاشته ایم. برای نمونه نقش موثر موزه ی هنرهای معاصر به مدیریت آقای سمیع آذر و نمایشگاه های پرباری که در آن دوران برگزار شد نفس تازه ای بر هنر معاصر ایران دمید. من نتایجش را امروز در وجود جوانان می بینم.»

16
سخنران بعدی دکتر سمیع آذر بود که در سخنان خود به سابقه ی آشنایی اش با دکتر کشمیر شکن زمانی که وی 15 سال پیش در دانشگاه آکسفورد مشغول کار بر روی پروژه پست دکترایش بود اشاره کرد و توضیحاتی دربارة اهمیت وی در مدیریت و برگزاری رویدادهایی ازجمله دو کنفرانس مهم بین المللی درباره ی هنر معاصر ایران و خاورمیانه داد. جایی که به تعبیر سمیع آذر پایه های کتابی به همین نام به زبان انگلیسی گذاشته شد و کتاب حاضر در ادامه ی کتاب فوق و در جهت تکمیل آن است. وی در بخش دوم صحبت های خود به محتوای کتاب اشاره نمود:
«کتاب حاضر حاصل سه دهه تلاش آقای کشمیرشکن در ثبت و تحلیل یک قرن تاریخ هنر معاصر ایران است؛ از پیش از کمال الملک تا زمان حاضر. چند بحث عمده در کتاب مطرح می‌شود از جمله چگونگی تغییر در نگاه هنرمندان دوره قاجار، معرفی و ورود تفکر مدرن به ایران و نگاه عینی گرا به ایرانیان و اهمیت کمال الملک در دگردیسی تصور ما از تصویر. پس از آن افرادی مانند جلیل ضیاء پور و دیگران که استاد تناولی هم به آنها اشاره کردند، جرقه ی مدرنیسم با نوعی آمیختگی به ادراک احساسات میراث ملی مورد تحلیل قرار گرفته‌اند. در آن دوران کمتر نقاش ایرانی بود که دنبال کپی برداری صرف از غرب باشد و تقریباً همگی به‌دنبال ایرانیزه کردن مدرنیسم بودند؛ هنری که چه در موضوع، محتوا و در ساختار زیباشناسی اش ایرانی باشد در واقع شاهد جدال Localism در برابر Globalism به عنوان آرمان مدرنیته هستیم. همچنین، برخی پا را فراتر گذاشته و سعی کردند ساختارهای هنری مدرن و ملی را بوجود بیاورند که دکتر کشمیرشکن تحت عنوان neo traditionalism به آن پرداخته که آن را در امتداد سنت گرایی شناخته شده با تمایلات مدرنیستی تعریف می کند. درست متعاقب آن، شاهد ظهور مکتب سقاخانه هستیم. پس از انقلاب تحولات هنر از یک سو مدرنیسم را به چالش می‌کشد و از سوی دیگر رخت و لباس بومی می پوشد. بنابراین هنر این دوره به نوعی بومی گرایی و توجه به گرایشات ضد غربی به‌عنوان طبیعت رسمی هنر بعد از انقلاب منجر می‌‌شود.

7
در جمع بندی، مقالات مختلف آقای کشمیرشکن را تحت سه محور تحلیلی قابل بازیابی دانست:
1-    مکتب سقاخانه، خط نقاشی، و به‌طورکلی جریان مدرنیسم در کنار ملی گرایی و بومی‌گرایی.
2-    نقاشی انقلاب، که بررسی علمی و بی طرفانه‌ای است از هنر انقلاب و یک دهه تلاش هنرمندان که نقاشی را در خدمت گفتمان تعهد و در خدمت انقلاب و آرمان خواهی قرار دادند. تولد گونه‌ای رئالیسم با تاکید بر تعابیر انقلابی که مورد حمایت حکومت هم بود.
3-    معاصریت: هنرمندانی که تلاش داشتند متجدد شوند و در امتداد این تلاش برای مدرن شدن و روزآمد شدن کم کم از جهان مدرن فاصله گرفتند و وارد دوران پست مدرنیسم شدند که به گذشته و بدعت های گذشته توجه دارد و ما هنوز در حال گذار از این موضوع و تجربه کردن آن هستیم.
4-    هنر ایرانی در تبعید که بخشی مهم است و بسیار خوشحالم از اینکه در این کتاب به آن پرداخته شده. هنرمندانی که در خارج از ایران به کار مشغولند و با اینکه برخی از جهره‌های شناخته‌شده جهانی هستند، خود را بخشی از جامعه ایرانیان می‌دانند.»
دکتر سمیع آذرهم چنین اذعان داشت که این موضوعات در کنار تصاویر بسیار متنوع از کتاب اثری جامع ساخته است. و سخنرانی خود را اینطور پایان داد:
«باید بگویم که شخصاً از انتشار این کتاب خیلی خیلی خرسندم چون با نگاهی به این کتاب می توان تکاپوی ایرانی در عرصه های مهم فرهنگی اجتماعی دید و این امر را حتی با ملاحظه تصاویر کتاب هم می توان احساس کرد. امیدوارم فرصتی پیش بیاید تا به تحلیل و نقد کتاب حاضر پرداخته‌شود و پژوهشگرانی در آینده کتاب های بیشتری در این حوزه بنویسند. متاسفانه ما در کشور با ضعف کار نظری روبه رو هستیم. در پایان باید به کار خوب نشر نظر در زمینه انتشار کتاب های هنری اشاره کنم و اینکه ما امروز شاهد یک کتابخانه بزرگ از کتاب‌های مفیدی هستیم که توسط نشر نظر، منتشر و چاپ شده است. همچنین باید از ماه مهر که این فرصت را ایجاد کرد تا ما درباره ی کتاب و تلاش های آن صحبت کنیم تشکر کرد.»

11
دکتر کشمیرشکن به عنوان آخرین سخنران برنامه، ضمن قدردانی از دقت نظر دو سخنران قبلی و تشکر از ماه مهر و نشر نظر، بحث اصلی اش را حول دو محور: یکی چالش های پیش روی تحقیق و ویژگی های روش شناختی کتاب حاضر و دیگری مرور اجمالی بر محتوای کتاب با ارائه تصاویر، متمرکز کرد. وی چنین گفت:
«یکی از چالش‌های عمده در این زمینه پژوهشی، کافی نبودن تعداد اسناد و مدارک قابل استناد است. بخصوص در تحقیقی که ادعای علمی بودن و دانشگاهی بودن را دارد، دسترسی به نمونه ها و اسناد و مدارک قابل اتکا مهم است. نمونه های محدود ولی ارزشمند مانند نوشته‌های روئین پاکباز، جواد مجابی و کریم امامی کافی نیستند.»
او افزود: «در تدوین الگوی کتاب، از نمونه های غربی و متعارف و همچنین از کارهای غیر غربی که در حوزه ی فرهنگ بصری ، استفاده کردم. بعلاوه، ار آنجا که مهم ترین هدف این کتاب انعکاس جوانب مختلف فرهنگ سیاسی-اجتماعی ایرانی و زمینه های تاریخی است که بستر هنر معاصر ایران را به‌وجود می‌آورند، پژوهش هایی با موضوع مطالعات منطقه ای و علوم سیاسی مربوط به ایران و خاورمیانه را نیز مورد توجه قرار دادم. هم چنین کوشیدم به این پرسش که رابطه هنر معاصر و فرهنگ ایرانی به‌طور کلی در یکصد سال گذشته به چه جهتی حرکت کرده نیز پاسخ بدهم.»
کشمیرشکن در مورد انتخاب اصطلاحات کلیدی در این پژوهش توضیح داد: «اصطلاحاتی نظیر مدرن، مدرنیته، مدرنیسم، معاصر و معاصر بودگی به دقت انتخاب شده اند. موضوع میراث فرهنگی و نقد بحث هویت، عکس العمل های متفاوت به این مسئله، تمایلات ایدئولوژیک و نقش دولت ها و بالاخره اقتصاد در بنیان های تئوریک این کتاب مورد توجه قرار گرفته اند. به عبارت دیگر، در بحث حاضر معنای بافتاری اشکال هنری بسیار پراهمیت بوده‌است. هدف روایت صرف تاریخ هنرمعاصر ایران و توصیف آن نبوده بلکه سعی شده تا بخش های شاخصی در تاریخ و فرهنگ ایران منعکس شوند، البته نه با ارائه پاسخ های قطعی بلکه با فرضیات تحلیلی. در این مسیر ممکن است بر روی بعضی از حرکت ها بیشتر تأکید شده باشد و یا برخی دیگر کمتر که این اتفاقی طبیعی است. امیدوارم در آینده، مطالعات بیشتری با دیدگاه های مختلف، در این حوزه انجام گیرد.»
وی با ذکر اینکه کتاب حاضر حدود 500 تصویر را در خود جای داده، آن را در مقایسه با نسخه انگلیسی از نظر حجم، محتوا و تصاویر جامع تر دانست.

6
در انتها دکتر کشمیرشکن کتاب را تلاشی برای رصد هنر ایران در صد سال گذشته و مستند سازی دقیق دانست، تا پاسخی باشد برای بخشی از خلأیی که در حوزه تاریخ هنر معاصر ایران وجود دارد. این کتاب که در شش فصل تدوین شده است، تلاش می کند تا از ریشه های آغازین هنر معاصر ایران در اواخر دوره قاجار آغاز و سپس حرکت هنر در صد سال گذشته را بررسی کند و با طرح پرسش هایی، کمبود متون معتبر در زمینه تاریخ هنر معاصر را پوشش دهد. همچنین بخش نهایی این کتاب به هنر مهاجرت یا هنر در تبعید اختصاص یافته‌است که اگرچه با بافتار جمعه ایرانی مناسبت مستقیمی ندارد، ولی در عین حال موضوع قابل تأمل در راستای بررسی هنر معاصر ایران است.

15
جلسه فوق که بیش از دو ساعت به طول انجامید با جشن امضای کتاب توسط دکترکشمیرشکن و پذیرایی از شرکت کنندگان به پایان رسید.


3084783.jpg 5682568.jpg 25425810.jpg 64162113.jpg 36613917.jpg 25532418.jpg co1.jpg