موسسه ماه مهر

۰۶ تير ۱۳۹۶

"عکاسی پرتره" در ماه مهر

files_magazinContents_1555616[328187c87c893f3486b07854ba6dd128].jpg
کلاس عکاسی پرتره از دوره های تکمیلی عکاسی در ماه مهر است و توسط استاد محمد غفوری، عکاس و مدرس دانشگاه برگزار می شود. برای آشنایی بیشتر علاقه مندان با این دوره و انعکاس نقطه نظرات استاد، سایت ماه مهر در این زمینه با ایشان گفت و گویی انجام داده است.

شرح درس عکاسی پرتره چیست؟ این دوره چه مدت طول می کشد؟ معمولاً چند مدل از عکاسی پرتره کلاسیک و رویکردهای نو را طی این دوره آموزش می دهید؟

کلاس عکاسی پرتره برای ده جلسه ی سه ساعته طراحی شده است. در این کلاس سعی کردم تا جایی که ممکن است عکاسی پرتره در استودیو و شیوه های گوناگون نورپردازی چهره را به صورت مختصر و مفید تدریس کنم. کلاس با آموزش مبانی نورسنجی، نوردهی و کنترل رنگ در دوربین دیجیتال شروع می شود و با آموزش تجهیزات نورپردازی و سایر ملزومات یک استودیو ادامه پیدا می کند. بعد از آن، مرحله به مرحله شیوه های مختلف نورپردازی چهره آموزش داده شده و طبیعی است که روند آموزش از ساده به پیچیده باشد. 

می توان گفت که در دوره ی حاضر تمام اشکال رایج نورپردازی پرتره مطرح می شود و در کنار آن به بعضی از شیوه های کمتر متداول نیز اشاره می کنم. علاوه بر تمریناتی که در کلاس انجام می دهیم، تمریناتی هم هست که هنرجویان باید به عنوان تکلیف انجام دهند. این تمرینات در کلاس نمایش داده می شوند، درباره ی آنها صحبت شده و اشکالات گوشزد می شود. این شیوه به سایر هنرجویان نیز کمک می کند تا اشتباهات یکدیگر را تکرار نکنند.

در نهایت در آخرین جلسات، عکس هایی از برخی عکاسان پرتره نامدار به نمایش در آمده و درباره شان صحبت می شود.

روند اداره ی کلاس " پرتره" چگونه است؟

شیوه ی کار من مبتنی بر کار جمعی در کلاس است. در هر جلسه مطالب آموزش داده شده توسط خود هنرجویان تجربه می شود، به ترتیب بچه ها هم مدل هستند و هم عکاس. یکی از ظرافت های این کار تجربه نورپردازی روی چهره های مختلف است. هر چهره ای ویژگی های خاص خود را دارد. پس با این روش مهارت هنرجویان در عکاسی از چهره های مختلف را بالا می برد و بدین ترتیب ایشان می آموزند که چگونه نور را روی هر صورتی کنترل کنند.

این دوره برای چه افرادی با چه توانایی هایی تدوین شده است؟ افراد باید از پیش چه دانش فنی و چه دانش زیباشناسی داشته باشند؟

حداقل دانش فنی برای گذراندن این واحد تخصصی گذراندن واحد عکاسی پایه است. مثل هر شاخه ی فنی دیگری در عکاسی. طبعاً هرچه تجربه ی عملی هنرجو بیشتر باشد و مبانی علمی و عملی کار را آموخته باشد از کلاس بهره ی بیشتری می برد. از طرف دیگر هنرجویی که دانش تصویری وسیعتری داشته باشد وبا مبانی تصویر آشنا باشد قطعا موفق تر خواهد بود. عکس پرتره هم مثل هر عکس دیگری از قوانین عمومی تصویر تبعیت می کند . بنابراین باید مبانی عمومی آن را دانست این مبانی باید آگاهانه رعایت یا شکسته شود. و در هر صورت ملزم به دانستن آنها هستیم.

فضای آموزش در آموزشگاه چه تفاوت ها و شباهت هایی با فضای آموزش در دانشگاه دارد؟

عمده ترین و بارزترین ویژگی کلاس های آموزشگاه ها آنطور که من تجربه کردم این است که بچه ها علاقه و انگیزه بیشتری دارند چیزی که متأسفانه طی سالهای اخیر بین دانشجویان رشته های هنری کمتر می بینیم. نکته دیگر اینکه، در آموزشگاه های هنری، هنرجویان از تمام رشته های دانشگاهی در کلاس ها حضور دارند و این فضا مشترک بعضاً به ایده های خیلی خوبی منجر می شود. از طرفی به عنوان یک عکاس بسیار خوشحال می شوم که عکس و عکاسی در میان سایر اقشار تحصیل کرده جامعه گسترش پیدا کند.

ویژگی یک عکس پرتره ی خوب چیست؟عکاس پرتره چه ویژگی متمایزی نسبت به سایر انواع عکاسی باید داشته باشد؟

هر شاخه از عکاسی علاوه بر دانش پایه و شناخت تصویر، نیازمند ویژگی ها و بعضاً دانش خاصی است که آنها را فعالیت های آن شاخه خاص از عکاسی تعیین می کند. در پاره ای موارد لازم است که عکاس ویژگی های فیزیکی خاصی داشته باشد. به عنوان مثال عکاسی از حیات وحش و یا عکاسی از زیر آب. اما عکاس پرتره به طور اخص، باید آناتومی چهره و فیگورها را خوب بشناسد؛ و بتواند با نور روی چهره های مختلف کار کند. از طرفی شاید بتوان گفت که عکاس پرتره بخصوص در شکل هنری آن باید تا حدودی روان شناسی بداند. بتواند با دیگران ارتباط خوبی برقرار کرده و در سوژه ایجاد اعتماد کند. این مسئله بخصوص برای آن دسته از عکاسان که تاکیدشان روی جنبه های روان شناختی پرتره است، بسیار حائز اهمیت است.

نقش و جایگاه عکاسی پرتره را در عکاسی هنری و تجاری چگونه می بینید؟

گمان می کنم عکاسی پرتره چه در شکل تجاری، چه در شکل کاربردی آن و چه در گرایشات هنری، یکی از مهمترین شاخه ی عکاسی است. اگرچه پرتره در دیگر هنرها مثل نقاشی، مجسمه سازی و حتی سینما وجود دارد، اما قطعاً هیچ کدام به وسعت پرتره عکاسی نیستند . حداقل از لحاظ کمی. از عکسهای ساده ی شناسنامه و پاسپورت بگیرید تا پرتره های یادگاری که در مراسم و آیین های گوناگون گرفته می شود. حتی می توان با قطعیت گفت که اولین تصاویری که بشر نقش کرد پرتره ی خودش و یا حیوانات و موجودات ذهنی بودند. در شکل هنری عکاسی پرتره هم، گاه شاهد حضور عکاسان برجسته ای هستیم که هریک به خواست خویش وارد این عرصه شدند. بنابراین عکاسی پرتره به لحاظ کمی و کیفی حائز اهمیت بسیار است.

به نظر شما در رویکردهای جدید به عکاسی پرتره، نسبت تکنیک های فردی به تکنولوژی دوربین، نور ونرم افزارهای ویرایش عکس چگونه است؟

تکنولوژی امکانات فراوانی به ما بخشیده است و همه ی حرفه ها را متحول کرده است. کافی است سری به کارگاه های سننتی خودمان بزنیم تا ببینیم که چطور پای کامپیوتر، لیزر، پرینترهای سه بعدی و ... به آنجا نیز باز شده است، عکاسی که بسیار متکی به تکنولوژی است، جای خود را دارد. در یک کلام این ابزارهای مدرن روند تولید را بسیار سریع تر کرده اند، هزینه ها را تقلیل داده اند، ارائه ی چشم گیرتری را میسر کرده اند و خیلی چیزهای دیگر. اما در قبال همه این دستاوردها، چیزهایی را هم از ما گرفته اند. سهولت اجرا باعث تولید بیشتر شده است اما فکر می کنم حساسیت ما را نسبت به پدیده های دورو برمان را نیز کم کرده است. کمتر درنگ می کنیم. این روزها به واسطه همین تکنولوژی، به سادگی و به تعداد زیاد عکس می گیریم اما حال و حوصله ی تماشا کردنشان را نداریم که بخواهند خاطره ای به یاد ما بیاورند یا حسی را در ما بیدار کنند.

به نظر شما در یک تصویر کلی جایگاه عکاسی پرتره به نسبت سایر شاخه های عکاسی در ایران چگونه است؟ و اساساً چه چالشهایی در آینده ی این نوع از عکاسی در کشور می بینید؟

عکاسی پرتره در ایران در اشکال تجاری آن فعال و در قیاس با سایر گرایشات، عرضه و تقاضا ی بیشتری دارد. اما در کمال تاسف پرتره هنری در کشورما وضعیت رضایت بخشی ندارد. تعداد کسانی که در زمینه ی پرتره های هنری فعالیت می کنند بسیار اندک است آنها هم صرفاً روی پرتره مشاهیر متمرکزند. به جز اینها تجربه های پراکنده ای تحت پروژه های کلاسی/ دانشگاهی تولید می شود. تعداد نمایشگاه های سالانه پرتره صرف نظر کیفیت آنها، بسیار ناچیز است. 

البته برای این کم کاری می توان دلایل گوناگونی را برشمرد که شاید عمده ترین آنها عدم تقاضای جامعه در ارتباط با اشکال جدی عکاسی و همچنین سیاست های فرهنگی در ارتباط با زنان باشد. در مورد آینده؛ همچنان که قبل تر هم اشاره کردم تکنولوژی و ارتباطات اشکال جدیدی از عکاسی پرتره را رقم خواهد زد. برای نمونه می توانم به پدیده ی عکسهای سلفی اشاره کنم ولی در نهایت باید صبر کرد و دید که چه خواهد شد.

از اینکه در این گفتگو شرکت کردید سپاسگزارم.



P1n-2.jpg P2n.jpg